Appendix 3 - Plana Gàidhlig 2024-2029
Perth and Kinross Council · 27 May 2026
Back to Learning and Families Committee — 27 May 2026 and its agenda
Text extracted from the council's PDF. Layout and reading order may differ from the original.
Page 1
Comhairle Pheairt is Cheann Rois Gaelic Language Plan 2024-29 Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan.
Page 2
Plana Gàidhlig 2024-29 2 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Tha Plana Gàidhlig Comhairle Pheairt is Cheann Rois air ullachadh fo Earrann 3 de Achd na Gàidhlig (Alba) 2005. Ro-ràdh duilleag 3 Cùl-fhiosrachaidh agus Structar duilleag 4 Earrann A: Co-theacsa duilleag 5 Ar n-Àm a Dh’fhalbh duilleag 6 Ar n-Àm Làithreach duilleag 7 Ar n-Àm ri Teachd duilleag 9 Earrann B: Trì Colbhan na Gàidhlig duilleag 10 Cleachdadh Gàidhlig duilleag 11 Ionnsachadh Gàidhlig duilleag 15 Adhartachadh Gàidhlig duilleag 19 Earrann C: Buileachadh is Sgrùdadh duilleag 23 Fiosrachadh Conaltraidh duilleag 26 Toraidhean na Suirbhidh Co-chomhairleachaidh Phoblaich duilleag 27 Fiosrachadh Staitistigeach mu Fhoghlam Gàidhlig ann am Peairt is Ceann Rois duilleag 29 Fiosrachadh Staitistigeach mu Luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Comhairle Pheairt is Cheann Rois duilleag 31 Clàr-Innse
Page 3
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 3 Tha sinn toilichte an trìtheamh Plana Gàidhlig aig Comhairle Pheairt is Cheann Rois a chur fa ur comhair, teisteanas do ar dealas a dh’ionnsaigh cànan is cultar na Gàidhlig nar coimhearsnachdan san àm ri teachd. Ann an co-rèir ri Plana Nàiseanta na Gàidhlig, tha sinn air diagram cuimsichte còig-bliadhna (2024-2029) a dhealbhadh, le fiosrachadh mionaideach mu ghnìomhan ro-innleachdail a bhrosnaicheas cleachdadh na Gàidhlig nar nàbaidheachdan. Tha sinn a’ tuigsinn an tabhartais luachmhor a tha a’ Ghàidhlig air a chur ri ar n-eachdraidh, dualchas agus cultar beò, agus tha ar Plana Gàidhlig a’ leantainn le taic agus adhartachadh air na cuspairean sin. Tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig a’ cumail air a’ neartachadh ann am Baile-mòr Pheairt agus ann an Gàidhealtachd Siorrachd Pheairt, tha Mòd Ionadail Siorrachd Pheairt agus Aonghais fhathast na thachartas stèidhichte cudromach, agus tha Fèis ùr Ghàidhlig Thatha a’ leantainn oirre a’ leudachadh. Tha soirbheachadh a’ Mhòid Nàiseanta Rìoghail a chumadh ann am Peairt san Dàmhair 2022, a’ taisbeanadh dealas Comhairle Pheairt is Cheann Rois, a chom-pàirtichean agus luchd-còmhnaidh coimhearsnachd, a thaobh ath-bheòthachadh leantainneach na Gàidhlig san sgìre. Tha ar Plana Gàidhlig ag amas air làn fheum a thoirt à dìleab a’ Mhòid mar bhun-stèidh do thuilleadh fàis, a' giullachd meudachadh ann an cleachdadh, ionnsachadh agus adhartachadh cultarach air Gàidhlig. An Comhairliche Grant Laing Stiùiriche na Comhairle An Comhairliche Iain Duff Tosgaire Gàidhlig Ro-ràdh
Page 4
Plana Gàidhlig 2024-29 4 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Leasachadh Plana Gàidhlig Tha Achd na Gàidhlig (Alba) 2005, a chaidh achdachadh le Pàrlamaid na h-Alba, a’ cur cuideam air inbhe na Gàidhlig mar chànan oifigeil ann an Alba, ag àithneadh spèis co-ionann ri taobh Beurla. Tha an Achd ag adhartachadh cleachdadh air a’ Ghàidhlig sa bheatha phoblaich air feadh Alba, a’ brosnachadh meudachadh ann an cleachdadh sna dachaighean, coimhearsnachdan, aitreabhan foghlaim agus àiteachan obrach. Tha solar sònraichte ann an Achd 2005 a tha a’ toirt cumhachd do Bhòrd na Gàidhlig, am buidheann Gàidhlig nàiseanta, iarraidh air buidhnean poblach Planaichean Gàidhlig ullachadh. Tha am buidheann a’ dèanamh measadh air na planaichean airson càileachd agus a’ dèanamh sgrùdadh air adhartas ann a bhith gam buileachadh. Prionnsapal Spèis Co-ionann Tha prionnsapal spèis co-ionann, glèidhte ann an Achd 2005 le Pàrlamaid na h-Alba, a’ nochdadh an luaich agus a’ chudromachd a tha air a thoirt don Ghàidhlig. Tha e a’ tuigsinn gu bheil luchd-labhairt na Gàidhlig ag amas air an cànan a chleachdadh mar phàirt nàdarra de am beatha agus a’ cur cuideam air an fheum air spiorad de fhialaidheachd a dh’ionnsaigh na Gàidhlig air feadh Alba. A rèir stiùireadh Bhòrd na Gàidhlig, chan eil a bhith a’ toirt spèis co-ionann don Ghàidhlig ga dhèanamh riatanach an làimhseachadh ceudna a thoirt do Ghàidhlig agus Beurla, agus cha mhotha a tha feum aige air ìre shònraichte de sholar Gàidhlig anns a h-uile suidheachadh. An àite sin, tha e a’ misneachadh bhuidhnean poblach gu bhith taiceil agus co-obrachail do leasachadh na Gàidhlig, a’ freagarrachadh nam Planaichean Gàidhlig aca gus a’ mheud iomchaidh de chleachdadh na Gàidhlig fhurastachadh, stèidhichte air an suidheachaidhean gun choimeas agus an cruth-tìre cànanach. Structar a’ Phlana Tha am Plana air a roinn ann an trì earrannan: • Earrann A: Co-theacsa – Mìneachadh an leasachaidh air a’ Phlana seo, an trìtheamh Plana Gàidhlig aig Chomhairle Pheairt is Cheann Rois. Tha e a’ toirt iomradh air dleastanasan ar buidhinn agus inbhe eachdraidheil agus làithreach na Gàidhlig san sgìre. • Earrann B: Trì Colbhan na Gàidhlig – Taisbeanadh gealltanasan ro-innleachdail Comhairle Pheairt is Cheann Rois agus cumhachdachadh ghnìomhan ann an co-rèir ri prìomhachasan Plana Nàiseanta na Gàidhlig. Tha e a’ toirt mion-fhiosrachadh mu ar tabhartasan a thaobh buileachadh a’ Phlana Nàiseanta, lìbhrigeadh air seirbheisean poblach co-cheangailte ri Gàidhlig, agus ar gealltanas a thaobh beachdachadh air a’ Phlana seo ann an riaghailteachadh agus gnìomhachadh phoileasaidhean is ro-innleachdan ùra. • Earrann C: Buileachadh agus Sgrùdadh – Toirt in-shealladh air mar a lìbhrigeas sinn ar Plana Gàidhlig agus na ceumannan a ghabhas sinn gus adhartas a sgrùdadh. Cùl-fhiosrachadh is Structar
Page 5
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 5 A’ frithealadh mar aon den 32 ùghdarras ionadail ann an Alba, is e Comhairle Pheairt is Cheann Rois an còigeamh sgìre chruinn-eòlasach as motha ann an Alba le measgachadh de sheirbheisean poblach. Tha na seirbheisean sin, le mòran dhiubh sa bheil eileamaidean làidir Gàidhlig, a’ còmhdach foghlam, seirbheisean chloinne, didseatach is IT, leasachadh gnothachais, planadh is conaltradh coimhearsnachd, a thuilleadh air cur-seachadan agus cultar. Tha Peairt is Ceann Rois suidhichte aig cridhe na h-Alba, a’ còmhdach timcheall air 5,286 km₂ de sgìre mhòr agus mheasgaichte, le tuairmse de 146,652 san àireamh-sluaigh a rèir an ùrachaidh air cunntas-sluaigh 2011 sa Mhàrt 2015. Tha gealltanas fad-amail againn a thaobh cànan is cultar na Gàidhlig, a’ gabhail ri an inbhe nar dualchas, nar dearbh- aithne nàiseanta is ionadail, agus nar dèanamh cultarach. Bha a dualchainnt agus traidiseanan sònraichte fhèin aig Siorrachd Pheairt, le Gàidhlig mar an cànan roghainneil aig suas ri 13% den àireamh-sluaigh gu deireadh an 19mh linn. Tha an trìtheamh Plana Gàidhlig, air a chruthachadh taobh a-staigh frèam-obrach Achd na Gàidhlig (Alba) 2005 agus a’ co-thaobhadh le Plana Nàiseanta na Gàidhlig agus an Stiùireadh air Leasachadh Phlanaichean Gàidhlig aig Bòrd na Gàidhlig, a’ mìneachadh nam prìomh chinn-uidhe a leanas do Pheairt is Cheann Rois: • Cleachdadh na Gàidhlig a mheudachadh nar coimhearsnachdan, taobh a-staigh seirbheisean an ùghdarrais phoblaich, agus nar sgoiltean. • Cothroman a chruthachadh do chosnaichean, buill coimhearsnachd, clann, agus daoine òga air Gàidhlig ionnsachadh ann an diofar dhòighean, a’ dèanamh cinnteach à làthaireachd bheòthail ann am Peairt is Ceann Rois. • Mothachadh don Ghàidhlig agus a cultar a thogail agus adhartachadh, a’ toirt aithne don Ghàidhlig mar mhaoin do ar coimhearsnachdan agus ar buidheann, agus a’ dèanamh cinnteach às a faicsinneachd agus a luach. Tha am plana a’ toirt mion-fhiosrachadh air mar a dh’amalaicheas sinn Gàidhlig a-steach do ar n-obraichean agus do ar lìbhrigeadh air seirbheisean poblach, conaltradh le ar prìomh chom-pàirtichean fhurastachadh, agus Gàidhlig adhartachadh agus a leasachadh gu gnìomhach san sgìre againn. Earrann A: Co-theacsa
Page 6
Plana Gàidhlig 2024-29 6 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Saidhbhir ann an Gàidhlig aig aon àm, tha Siorrachd Pheairt a’ tarraing air àm nuair a b’ e a’ Ghàidhlig an cànan a bu bhitheanta. Tha iomraidhean eachdraidheil glè thric a’ gabhail a-steach na h-abairt "bho Hiort gu Peairt" gus gabhail ri Siorrachd Pheairt mar phàirt den Ghàidhealtachd (ceàrnaidh de luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Alba). Bha Gàidhealtachd Pheairt no Garbh Chrìochan Pheairt follaiseach mar cheàrnaidh de luchd-labhairt na Gàidhlig gu meadhan na 20mh linne, le còrr air 60% den àireamh-sluaigh air an comharrachadh mar luchd-labhairt Gàidhlig nuair a bha Gàidhlig sa chunntas-sluaigh airson a’ chiad turais ann an 1881. Bha pearsachan cudromach leithid a’ Bhanrigh Bhioctòiria agus Diùc Athaill a’ cur taic ghnìomhach ri Gàidhlig, a’ dùbhlanach phoileasaidhean foghlaim àbhaisteach an latha. A dh’aindeoin sin, chaidh an cànan tro chrìonadh luath an dèidh an Dàrna Cogaidh, leis an neach-labhairt dualchainnt Ghàidhlig Siorrachd Pheairt mu dheireadh a’ caochladh ann an 1991. Tha an cànan air beagan ath-bheòthachadh fhaicinn le cuideachadh bho phrògraman foghlaim Gàidhlig agus iomairtean ionnsachaidh do dh’inbhich, agus tha imrich bho cheàrnaidhean eile de dh’Alba air luchd-labhairt Gàidhlig a thoirt a-steach do Pheairt is Ceann Rois. Tha oidhirpean air an crìonadh sa chànan a thilleadh a’ dol air adhart air feadh Alba, mar a tha san sgìre againne. Ar n-Ainm a Dh'fhalbh
Page 7
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 7 Gu làithreach, tha an àireamh de luchd-labhairt Gàidhlig ann am Peairt is Ceann Rois a’ tuiteam fon chuibheas nàiseanta, dùbhlan do bheil sinn dealasach a thaobh dèiligeadh ris. Dh’aithris Cunntas-sluaigh 2011 gun robh 2,169 luchd-labhairt Gàidhlig san sgìre againn (1.5% den àireamh-sluaigh), ann an coimeas ri 57,000 (1.7%) ann an Alba. Tha Gàidhlig air ath-bheòthachadh fhaicinn sna deich bliadhna mu dheireadh mar thoradh air oidhirpean co- obrachail eadar Comhairle Pheairt is Cheann Rois agus a com-pàirtichean. Tha sinn air fàs fhaicinn ann am foghlam Gàidhlig agus prògraman ionnsachaidh inbhich. Tha Obar Pheallaidh a’ toirt aoigheachd don Mhòd ionadail, agus tha Gàidhealtachd Pheairt a’ nochdadh còisir Ghàidhlig shoirbheachail. Tha Acadamaidh Bhraghad Albainn pròiseil à buidheann ciùil traidiseanta glè shoirbheachail agus tha Còisir Ghàidhlig Pheairt, Guthan Pheairt, air ath- stèidheachadh le taic bhuainne. Tha Fèis Thatha a’ leantainn oirre a' fàs agus a’ tabhann raon de ghnìomhachdan. Tha buidhnean eile, leithid Comann Gàidhlig Pheairt agus meur roinneil a’ Chomuinn Ghàidhealaich, a’ cur gu mòr ri Gàidhlig adhartachadh. Ann an 2022, thug sinn aoigheachd don Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann am Baile-mòr Pheairt, an comharrachadh bliadhnail air cànan is cultar na Gàidhlig. Tharraing an tachartas seo còrr air 7,500 neach-tadhail don bhaile, a’ cur barrachd air £2.5 millean ris an eaconamaidh ionadail. Tha planaichean san amharc airson togail air an dìleib seo agus am Mòd a thoirt air ais a Pheairt is Cheann Rois ann an ùine nach bi fada. Mar a tha sinn a’ leasachadh ar trìtheamh Plana Gàidhlig, tha sinn ag amas air na targaidean a tha air an suidheachadh ann am Plana Nàiseanta na Gàidhlig a choileanadh, àrd-amasan ar coimhearsnachd Ghàidhlig, luchd- dèanamh phoileasaidhean, agus luchd-oideachaidh a riochdachadh, agus Cinn-uidhe Ro-innleachdail Riaghaltas na h- Alba a cho-lìonadh. Gàidhlig ann am Foghlam Tha foghlam Gàidhlig a’ tòiseachadh le cròileagain Ghàidhlig ann am Baile-mòr Pheairt agus Obar Pheallaidh, a tha a’ cur a’ chànain an aithne do chlann aois 0-5 bliadhna. Tha solaran Gàidhlig Tràth-Ionnsachaidh is Cùram-chloinne (ELC) a tha ri fhaotainn aig Acadamaidh Bhraghad Albainn, air a phlanadh do Bhun-sgoil Goodlyburnle clann aois 3 gu 5 bliadhna. Tha Foghlam Bun-sgoile tro Mheadhan na Gàidhlig (GMPE) air a bhith ri fhaotainn ann am Bun-sgoil Goodlyburn bho 1993 agus Acadamaidh Bhraghad Albainn bho 2011, ag amas air comasachd dà-chànanach a choileanadh ann an Gàidhlig agus Beurla ro P7. Tha iomairt Cànanan 1+2 a’ lìbhrigeadh Gàidhlig gach seachdain (Luchd-ionnsachaidh) ann an sgoiltean air feadh Gàidhealtachd Siorrachd Pheairt, a’ ruighinn air 600 sgoilear bun-sgoile sa bhliadhna. Tha bun-sgoiltean eile ann an Comhairle Pheairt is Cheann Rois air tòiseachadh a’ lìbhrigeadh Gàidhlig ann an Cànanan 1+2 cuideachd. Taobh a-staigh foghlam àrd-sgoile, tha Acadamaidh Pheairt agus Acadamaidh Bhraghad Albainn a’ tabhann Gàidhlig (Luchd-ionnsachaidh) agus Gàidhlig (Fileantaich) mar chuspairean. Faodaidh na h-oileanaich uile bho na ceithir àrd- sgoiltean taobh a-staigh Baile-mòr Pheairt, Gàidhlig (Luchd-ionnsachaidh) a thaghadh aig ìre teisteanais tro iomairt Campas Baile-mòr Pheairt (PCC). Ar n-Àm Làithreach
Page 8
Plana Gàidhlig 2024-29 8 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Tha clasaichean foghlaim inbhich, an dà chuid air-loidhne agus gu pearsanta, a’ frithealadh buill den choimhearsnachd agus cosnaichean Pheairt is Cheann Rois aig a bheil ùidh ann an Gàidhlig. Gàidhlig sa Choimhearsnachd Tha iomairtean coimhearsnachd a’ cur taic ri làthaireachd na Gàidhlig ann am Peairt is Ceann Rois. Tha Comann Gàidhlig Pheairt, a chaidh a stèidheachadh ann an 1880, a’ ruith chèilidhean mìosail agus tachartasan oideachail. Bidh buidhnean còmhraidh neo-fhoirmeil ann an Gàidhlig a’ coinneachadh ann am Peairt, air am frithealadh le fileantaich agus luchd-ionnsachaidh. Bidh leabharlannan air feadh Pheairt is Cheann Rois agus Bun-sgoil Goodlyburn a’ ruith sheiseanan Bookbug Gàidhlig. Tha Comann nam Pàrant Obar Pheallaidh agus Comann nam Pàrant Pheairt gu gnìomhach a’ cur taic ri agus ag adhartachadh Gàidhlig agus Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig. Tha aitreabhan cràbhach air feadh na sgìre a’ tabhann chothroman luachmhor air Gàidhlig a chleachdadh tro sheirbheisean Gàidhlig agus conaltradh coimhearsnachd. Ealain, Cultar, Dualchas agus Turasachd Tha tachartasan cultarach agus fèisean a’ comharrachadh na Gàidhlig ann am Peairt is Ceann Rois. Bidh Mòd Ionadail Siorrachd Pheairt is Aonghais, a tha air eagrachadh le meur Sgìre Obar Pheallaidh den Chomunn Ghàidhealach, a’ tarraing chòisirean ionadail agus luchd-gnìomhaidh còmhla, a’ gabhail a-steach Còisir Ghàidhlig Obar Pheallaidh agus Guthan Pheairt. Bidh tachartasan ciùil, ealain agus litreachais a’ gabhail àite ann an ionadan cruinneachaidh leithid Talla Consairt Pheairt, Institiùd Birnam agus Taigh-cluiche Fèis Bhaile Chloichridh agus aig Fèis Perform in Perth. Thill am Mòd Nàiseanta Rìoghail a Pheairt ann an 2022, a’ comharrachadh an t-aon-deugamh turas de dh’aoigheachd do phrìomh fhèis Ghàidhlig na h-Alba, 10 tursan ann am Peairt agus aon turas ann am Blàr Ghobharaidh ann an 1996.
Page 9
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 9 A’ Dlùth-ghabhail ri Gàidhlig Tha am plana seo air a dhealbhadh gus buannachdan na Gàidhlig a neartachadh, a’ coimhead air mar stòras a tha a’ tarraing bhuannachdan eaconamach, àrainneachdail, cànanach agus cultarach. A bharrachd air sin, tha Gàidhlig a’ cur ri slàinte agus sunnd ar sgìre, a tha freumhaichte gu làidir ann an cànan agus cultar na Gàidhlig. Conaltradh Èifeachdach leis a’ Phoball agus taobh a-staigh ar Buidhinn Tha cleachdadh na Gàidhlig aig àm ùr-choinneachaidh leis a’ phoball, ag àrach àrainneachd fhàilteach airson Gàidhlig a chleachdadh. Tha e a’ togail ìomhaigh a’ chànain, a’ cruthachadh chothroman dèanadach airson a h-ùisneachadh, agus a’ misneachadh buill den phobaill a dhol an sàs sa Ghàidhlig ann an eadar-chonaltraidhean às dèidh sin leis a’ phoball. Tha sinn ag amas air Gàidhlig amalachadh a-steach do dhearbh-aithne agus soidhneachd chorporra ar n-ùghdarrais ionadail. Chan eil seo a’ togail faicsinneachd a’ chànain a-mhàin ach cuideachd a’ neartachadh a h-inbhe. Tha sinn a’ brosnachadh dhaoine òga agus buill den choimhearsnachd gu uaill a ghabhail nan dearbh-aithne Ghàidhlig agus luach a chur air buannachdan dà-chànanais. Gàidhlig san 3mh Deichead den 21mh Linn Tha sinn a’ tuigsinn cho cudromach ’s a tha leasachadh na Gàidhlig gus dèanamh cinnteach às a freagarrachd do gach adhbhar iomchaidh. Tro leasachadh corpas cànain, tha sinn ag amas air dèanamh cinnteach gun lean Gàidhlig air adhart a’ fàs agus a’ gabhail ri adhartasan teicneòlasach is atharrachaidhean dòigh-beatha. Tha sinn a’ meas Gàidhlig mar so-mhaoin luachmhor a tha a’ saidhbhreachadh beatha dhaoine fa leth, coimhearsnachdan, gnothachasan agus dearbh-aithne iomlan Cridhe na h-Alba. Tha sinn ag amas air a fàs eaconamach, àrainneachdail agus seasmhach a bheathachadh, agus aig an aon àm a’ dèanamh cinnteach às a fàs leantainneach an dà chuid mar chànan agus mar stòras thar luaich. Ar n-Àm ri Teachd
Page 10
Plana Gàidhlig 2024-29 10 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Ar Plana Gàidhlig: Na Trì Colbhan Tha ar Plana Gàidhlig air a thogail mu thimcheall Cleachdadh Gàidhlig, Ionnsachadh Gàidhlig agus Adhartachadh Gàidhlig. Tha gach aon de na colbhan a’ riochdachadh co-phàirt dheatamach a thaobh Gàidhlig adhartachadh agus a chumail suas taobh a-staigh ar buidhinn agus ar coimhearsnachdan. Tha sinn ag amas air Gàidhlig fhaicinn a’ soirbheachadh, agus a’ faotainn urram agus luach air feadh na sgìre. Thoir aire: Thèid gach gealltanas agus gnìomh sa Phlana Ghàidhlig a mheasadh leis gach raon de Cheannardas Ro- innleachdail na Comhairle agus bidh breithneachaidhean dèante air comas obrachaidh agus buaidh. Earrann B: Trì Colbhan na Gàidhlig
Page 11
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 11 Tha sinn a’ tuigsinn gus bheil àm teachdail seasmhach don Ghàidhlig a’ ciallachadh meudachadh san àireamh de luchd-labhairt na Gàidhlig agus meudachadh ann an cleachdadh. Tha sinn ag amas air barrachd dhaoine fa leth a mhisneachadh gu Gàidhlig a chleachdadh mar an dòigh conaltraidh as fheàrr nam beatha làitheil. Tha Comhairle Pheairt is Cheann Rois gu làithreach a’ cur taic ri cleachdadh na Gàidhlig ann an coimhearsnachdan agus sa bhuidheann tro obair com-pàirteachas agus ionnsachadh is leasachadh. Tha dàimhean agus com- pàirteachasan matha againn le Comann Gàidhlig Pheairt, a’ cur taic ri an gnìomhan, tha gluasad Fèis Thatha a’ leantainn air adhart a’ neartachadh le taic bho Chomhairle Pheairt is Cheann Rois, tha Mòd ionadail Siorrachd Pheairt agus Aonghais a’ cumail air a’ soirbheachadh le taic bho sgoiltean Gàidhealtachd Siorrachd Pheairt ann a bhith ag ullachadh mu 600 neach-cloinne agus òigridh gus com-pàirt a ghabhail, le taic ionmhais, adhartachadh agus ionadan-cruinneachaidh. Tha tachartas ciùil is litreachais Perform in Perth a’ leantainn le fàs air an eileamaid Ghàidhlig aca le taic bho Chomhairle Pheairt is Cheann Rois agus sgoiltean. Tha cleachdadh air a’ Ghàidhlig ann an adhartachadh agus conaltraidhean a’ dol am feabhas agus tha prògram de dh’ionadachadh shoidhnichean sgoile na àite, a tha a’ gabhail a-steach Gàidhlig, agus tha comhairle ga shireadh bho Ainmean Àite na h-Alba ma bhios mì-chinnt mu fhreumhaichean an ainm-àite, mar eisimpleir. Tha stiùireadh agus fiosrachadh dealbhaidh air a leasachadh airson suaicheantas corporra agus brannd dà- chànanach agus thèid co-dhùnadh air sin ann an 2024. Thathar a’ tabhann cothrom don luchd-obrach air Gàidhlig ionnsachadh agus a chleachdadh nan obair agus tha ùidh a’ fàs ann an ionnsachadh agus cleachdadh na Gàidhlig airson adhbharan obrach. Tha ainm-sgrìobhte coitcheann puist-dealain agus freagairt a-mach à oifis ri fhaotainn air eadra-lìon na Comhairle agus tha cleachdadh air an sin a’ fàs. Tha sinn dealasach a thaobh eòlas luchd-tadhail a leasachadh a thaobh Gàidhlig san sgìre agus turasachd is leasachadh àite fhaicinn mar stiùir làidir, a’ coimhead air Gàidhlig mar stòras do ar coimhearsnachdan agus gnothachasan agus cuideachd do shluagh na coimhearsnachd gus a bhith a’ gabhail com-pàirt ann an eòlasan dualchais is cultair saidhbhir, a tha ag adhartachadh slàinte agus sunnd nan coimhearsnachdan. Nar coimhearsnachdan, tha sinn dealasach a thaobh: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Toirt spionnadh do bhuidhnean cànain is cultair na Gàidhlig a tha an làthair agus a tha a’ tighinn am bàrr, le bhith a’ togail mothachadh do an gnìomhachdan. • Co-obrachadh le com-pàirtichean gus cothroman ionnsachaidh na Gàidhlig a mheudachadh. Bho fhoillseachaidh a’ phlana seo agus ath-sgrùdadh adhartas gach aon de na gnìomhan is gealltanasan gach Foghlam is Ionnsachadh Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh Cleachdadh Gàidhlig
Page 12
Plana Gàidhlig 2024-29 12 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. • Neartachadh cleachdadh na Gàidhlig tro ghnìomhachdan ciùil, cultarach agus cànanach ann an co-obrachadh le buidhnean ionadail, a’ gabhail a- steach Comann Gàidhlig Pheairt agus Perform in Perth. • Rannsachadh còmhla ri com-pàirtichean comas obrachaidh Ionadan Coimhearsnachd Gàidhlig ann am Baile-mòr Pheairt agus Gàidhealtachd Siorrachd Pheairt, gus cleachdadh na Gàidhlig ann an seirbheisean agus suidheachaidhean adhartachaidh a bhrosnachadh. • Mòd Ionadail Siorrachd Pheairt agus Aonghais a chuideachadh le bhith a’ toirt taic riatanach seachad, agus rannsachadh a dhèanamh air iomchaidheachd Mòd ionadail eile a stèidheachadh taobh a-staigh sgìre Comhairle Pheairt is Cheann Rois. • Cur taic ri leudachadh air Fèis Thatha agus leantainn ag adhartachadh an tachartais. • Co-obrachadh gu dlùth le Comunn na Gàidhlig, Fèisean nan Gàidheal, An Comunn Gàidhealach, agus buidhnean leasachaidh Gàidhlig eile gus dèanamh cinnteach à lìonmhorachd de chothroman cleachdaidh àrd-chàileachdail sa Ghàidhlig. bliadhna, thar beatha a’ Phlana 2024-29. Planadh Ro-innleachdail, Daoine agus Coileanadh Seirbheisean Seilbheachd Ann an Leasachadh Gnothachais is Àite, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Toirt feum à rannsachadh a tha a’ cur cuideam air buaidh na Gàidhlig ann an eaconamaidh na h-Alba, airson adhbharan planaidh. • Adhartachadh bhuannachdan eaconamach na Gàidhlig don choimhearsnachd agus gnothachasan ionadail. • Saidhbhreachadh eòlas luchd-tadhail tro thairgsean dualchais is cultair na Gàidhlig. Cleachd rannsachadh làithreach agus ùr agus fianais bho fhoillseachadh a’ phlana seo. Air sgaoileadh Ro- innleachd Turasachd Ghàidhlig Nàiseanta aig deireadh 2024/tràth 2025. Foghlam agus Ionnsachadh Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh Ann an Conaltraidhean, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail
Page 13
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 13 • Gabhail gu fàilteach ri conaltradh ann an Gàidhlig agus feuchainn ri freagairt ann an Gàidhlig, a dh’fhaodadh a bhith an lùib sheirbheisean fàilteachais agus fòn, stèidhichte air sgilean luchd-obrach. • Sgaoileadh agus foillseachadh bhrathan naidheachd, stuthan agus fiosrachadh poblach cudromach ann an Gàidhlig agus Beurla. • Cuairteachadh gu cunbhalach susbaint Ghàidhlig tro mheadhanan sòisealta agus leasachadh susbaint Ghàidhlig air an làraich-lìn againn. • Gabhail Gàidhlig a-steach do choinneamhan poblach agus a-staigh nuair is e Gàidhlig am prìomh chuspair agus fàilteachadh Gàidhlig aig tachartasan catharra is eile. Bho fhoillseachadh a’ phlana seo agus an uair sin mar a gheibhear. Targaid: foillseachaidhean mìosail. Targaid: susbaint mheadhanan sòisealta seachdaineach. Mar a bhios coinneamhan a’ tachairt. Foghlam agus Ionnsachadh Planadh Ro-innleachdail, Daoine agus Coileanadh Seirbheisean Luchd- ceannach agus Didseatach Laghail agus Riaghladh Ann an Leantainn air Leasachadh Corpas Cànain, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Dèanamh cinnteach à ruigsinneachd na Gàidhlig a thaobh cleachdadh ann am fiosrachadh foillsichte agus conaltraidh. • Cumail ris an stiùireadh às ùire de Ghnàthachas Litreachaidh na Gàidhlig nar stuthan sgrìobhte. • Sireadh comhairle bho Ainmean-Àite na h-Alba airson soidhneachd agus co-obrachaidhean coimhearsnachd. Bho fhoillseachadh a’ phlana seo agus gach bliadhna às dèidh sin, rè fad beatha a’ phlana. Foghlam is Ionnsachadh Planadh Ro-innleachdail, Daoine agus Coileanadh Seirbheisean Luchd- ceannach agus Didseatach Ann an Soidhneachd is Branndadh, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Gabhail ri suaicheantas corporra agus brannd dà-chànanach, a’ dèanamh cinnteach à follaiseachd cho-ionann don dà chànan ann an conaltraidhean uile. • Gabhail Gàidhlig agus Beurla a-steach do shoidhneachd mar as iomchaidh, a’ beachdachadh air àrdachadh faicsinneachd ann an cothroman ath-ùrachaidh air togalaichean na comhairle, clàran-ainm baile-mòr/baile-fearainn agus sgoiltean. Aontachadh an dealbhaidh san Lùnastal 2024 agus sgaoileadh thar beatha a’ phlana. Bho fhoillseachadh a’ phlana agus ath- sgrùdaichte gach bliadhna Foghlam is Ionnsachadh Seirbheisean Seilbheachd Àrainneachd is Bun- structar
Page 14
Plana Gàidhlig 2024-29 14 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Ann an Ealain, Cultar agus Dualchas, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Cleachdadh Gàidhlig ann an Talla a’ Bhaile a tha air ùr- fhosgladh agus co-obrachadh air pròiseactan co- cheangailte ri Clach Sgàin agus le Buidhnean air Astar (ALEOan). • Ath-nuadhachadh innse sgeulachdan, beul-aithris, agus dualchas ionadail is pròiseactan cultarach a tha a’ brosnachadh mothachadh de dh’àite agus ceangal ris a’ choimhearsnachd. Bho fhosgladh Taigh- tasgaidh Pheairt ann an 2024 Foghlam is Ionnsachadh Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh Ann an Leasachadh Buidheannail, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Brosnachadh luchd-obrach gu Gàidhlig a chleachdadh nan obair. • Ainm-sgrìobhte puist-d agus freagairt “air falbh on oifis” dà-chànanach a chur an gnìomh. Bho fhoillseachadh a’ phlana seo. Foghlam is Ionnsachadh Planadh Ro-innleachdail, Daoine agus Coileanadh
Page 15
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 15 Tha sinn ag amas air cothroman eadar-dhealaichte a thoirt do chosnaichean, buill coimhearsnachd, clann is daoine òga agus pàrantan, air Gàidhlig ionnsachadh ann an dòighean a tha a’ dèanamh cinnteach às a làthaireachd shoirbheachail ann am Peairt is Ceann Rois. Bidh feum air gu leòr luchd-labhairt Gàidhlig sgileil gus dreuchdan bàna a tha a’ tighinn am bàrr agus cothroman luchd-obrach nar buidheann agus buidhnean eile a lìonadh, agus gus eòlasan Gàidhlig a tha neo-fhoirmeil agus stèidhichte sa choimhearsnachd a choileanadh. Tha ionnsachadh Gàidhlig do chlann agus do dhaoine òga a’ còmhdach na leantaileachd ann an Cròileagain do chlann 0-5 bliadhna a dh’aois a tha làn stèidhichte agus air an deagh fhrithealadh ann am Baile-mòr Pheairt agus ann an Obar Pheallaidh. Tha Gàidhlig Thràth-Bhliadhnaichean fhoirmeil ga solarachadh ann an Obar Pheallaidh cuideachd le planaichean sin a chur an gnìomh ann am Peairt cho luath ’s a cheadaicheas trusadh, agus san eadar-ama tha seiseanan Gàidhlig gan toirt seachad le cuidiche cluiche. Tha Foghlam Bun-sgoile tro Mheadhan na Gàidhlig (GMPE) ri fhaotainn ann am Bun-sgoil Goodlyburn agus ann an roinn bun-sgoile Acadamaidh Bhraghad Albainn leis na h- àireamhan a’ fuireach cunbhalach thar ùine fhad ’s a tha àireamhan sgoile air tuiteam. Tha na pròiseasan barantachd càileachd againn fhìn agus aithisgean HMIe a’ sealltainn càileachd mhath ann an solar. Tha leantainneachd dhaibhsan a tha air an oideachadh ann an GMPE air a thoirt seachad ann an Acadamaidh Pheairt agus Acadamaidh Bhraghad Albainn, agus tha solar neartachaidh is leudachaidh san dà sgoil, leasachadh a tha air aithneachadh agus a’ leantainn na àrd-phrìomhachas. Tha cothroman ionnsachaidh cànain air an tabhann do bhuill coimhearsnachd agus cosnaichean, nì a tha na cho- chothromachd de ionnsachadh air-loidhne agus pearsanta, ann an co-rèir ris an fhiosrachadh air ais agus an iarrtas. Tha sinn dealasach a thaobh gach taobh de fhoghlam Gàidhlig a tha sinn a’ solarachadh a neartachadh, a’ gabhail a- steach GME agus Gàidhlig mar phàirt de ghluasad Cànanan 1+2 agus air adhart gu ionnsachadh fad-beatha, leithid Abair Thusa do dh’inbhich a tha air Gàidhlig ionnsachadh gu ìre comas-còmhraidh. Tha sinn a’ meas togail cànain deatamach do ath-bheòthachadh na Gàidhlig san sgìre, a thogas sgioba-obrach a tha comasach air a’ phlana seo a lìbhrigeadh ach cuideachd buill den choimhearsnachd a bhios a’ cleachdadh Gàidhlig gu tric. Tha solar ionnsachaidh àrd-chàileachdail bho aois chloinne gu ionnsachadh fad-beatha, cudromach thar chàich airson an ceann-uidhe sin a choileanadh. Ann am Foghlam, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Cur taic ri fàs agus leasachadh ro-innleachdail air Tràth- Ionnsachadh is Cùram-chloinne Gàidhlig (Sgoil-àraich) ann an co-thaobhadh ri planadh ro-innleachdail air solar Foghlaim Bun-sgoile tro Mheadhan na Gàidhlig (GMPE). • Cumail suas na h-iomairt air dà Chròileagan agus Bookbug a chumail a’ dol dà uair san t-seachdain ann Bho fhoillseachadh a’ phlana seo, air ath-sgrùdadh gach bliadhna ann an co- rèir ri planadh air leasachadh Foghlam is Ionnsachadh Planadh Ro- innleachdail, Daoine agus Coileanadh Clann, Ionnsachadh Gàidhlig
Page 16
Plana Gàidhlig 2024-29 16 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. am Baile-mòr Pheairt agus Obar Pheallaidh, ag adhartachadh leantainneachd a-steach do Ghàidhlig Thràth-Bhliadhnaichean. • Buileachadh ro-innleachd adhartachaidh gus an ìre- cleachdaidh air Foghlam tro Mheadhan an Gàidhlig a mheudachadh. • Dèanamh cinnteach à ionnsachadh agus teagasg àrd- chàileachdail tarsainn gach taobh de fhoghlam Gàidhlig, a’ coileanadh feumalachdan an luchd ionnsachaidh uile. • Dèanamh cinnteach gu bheil solaran GME Àrd-Sgoile a’ toirt seachad planadh leasachaidh agus aithisgean adhartais gach bliadhna, co-cheangailte ris a’ phròiseas inbhean agus càileachd aca, ann an co-rèir ris an stiùireadh nàiseanta air foghlam Gàidhlig, a’ gabhail a- steach leudachadh gu raointean curraicealach GME eile. • Fàs Gàidhlig mar phàirt de lìbhrigeadh air Cànanan 1+2 tro thrèanadh luchd-obrach agus cothroman leasachaidh. • Leasachadh a’ phròiseict Àrd-Sgoile A9 (Pròiseact Àrd- Sgoiltean A9) gus eòlasan àrd-sgoile GME le comhaoisean a neartachadh. • Cruthachadh prògram de ghnìomhachdan agus de thachartasan a tha a’ cur spionnandh ann am misneachd luchd-ionnsachaidh, fèin-luach ann an Gàidhlig, agus sgilean fastaidheachd. • Toirt luchd-ionnsachaidh GME an sàs ann an dealbhadh curraicealaim, feallsanachd sgoile, àrainneachd, agus eòlasan coileanaidh nas fharsainge, mar sin gan dèanamh nan tosgairean don Ghàidhlig. • In-chorpachadh feumalachdan chloinne fo chùram agus luchd-fàgail cùraim le Gàidhlig, a-steach do phoileasaidh Comhairle Siorrachd Pheairt is Cheann Rois. • Rannsachadh so-dhèantachd a thaobh ath-sgrùdadh air sgìrean sgoile làithreach le Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig (tha sgìrean sgoile làithreach air an daingneachadh mar sgìre na sgoile sa bheil GME ga lìbhrigeadh). sgoiltean agus pròiseasan barantachd càileachd. Sgìrean sgoile a rannsachadh ron Ògmhios 2025. Inbhe Luchd- obrach a chruthachadh ron Ghiblean 2025. Teaghlaichean agus Ceartas
Page 17
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 17 • Buileachadh inbhe luchd-obrach do fhoghlam Gàidhlig, a’ gabhail a-steach luchd-teagaisg is luchd-obrach eile, ann an com-pàirteachas le UHI Peairt. Ann an Leasachadh Buidheannail, bidh sinn ag /a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Leasachadh tuilleadh chom-pàirteachasan, a’ gabhail a- steach le ALEOan agus com-pàirtichean planaidh coimhearsnachd le planaichean Gàidhlig, gus Gàidhlig adhartachadh agus taic a chur ri modhan is gealltanasan iomchaidh. • Neartachadh comas sgioba-obrach tro thrusadh gus an sgioba-obrach foghlam Gàidhlig fhàs ann an co-rèir ri modhan-obrach nàiseanta, a’ gabhail aithne do bhuaidh às-chur bhon t-sruth-obrach nàiseanta air trusadh taobh a-staigh Reat nas Luaithe don Ghàidhlig. • Meudachadh na h-àireimh de nuadh-phreantasan, trèanaichean ceumnachaidh, agus saor-thoilich meantoraidh, a tha a’ dol an sàs ann an Gàidhlig ann an com-pàirteachas le Leasachadh Sgilean Alba, a’ dèanamh cinnteach à cinn-uidhe dhearbhach às dèidh na sgoile. Bho fhoillseachadh a’ phlana seo, ath- sgrùdaichte gach bliadhna. Foghlam is Ionnsachadh Planadh Ro- innleachdail, Daoine agus Coileanadh Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh Bheir sinn cothroman ionnsachaidh cànain dha: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Cosnaichean Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a gheibheadh buannachd à comas ann an Gàidhlig airson an dleastanasan a ghabhail os làimh. • Cosnaichean Siorrachd Pheairt is Cheann Rois leis am bu mhath a bhith ag obair ann an Gàidhlig no Gàidhlig ionnsachadh a-mach à ùidhean pearsanta. • Buill de chòisirean Gàidhlig, buidhnean ionadail le ùidh ann an Gàidhlig, Comann Gàidhlig Siorrachd Pheairt, Mòd Ionadail Siorrachd Pheairt agus Aonghais, agus Fèis Thatha. • Pàrantan chloinne agus dhaoine òga ann an GME, Cròileagain, no ag inntrigeadh tràth-bhliadhnaichean Gàidhlig. Bho fhoillseachadh a’ phlana seo tro bheatha a’ Phlana. Targaid: 3 cothroman ionnsachaidh gach bliadhna do gach buidheann. Foghlam is Ionnsachadh Planadh Ro- innleachdail, Daoine agus Coileanadh Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh
Page 18
Plana Gàidhlig 2024-29 18 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. • Buill coimhearsnachd a tha airson Gàidhlig ionnsachadh mar thoradh air ùidhean pearsanta no obair, agus a bhiodh gnìomhach sa choimhearsnachd Ghàidhlig thar ùine. • Daoine òga san ìre as àirde san àrd-sgoil, a’ gabhail a- steach Fèin-fhiosraichte air Cùram, a tha airson slighe às dèidh sgoile a leantainn ann an Gàidhlig. Airson ionnsachadh Gàidhlig san dachaigh, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Brosnachadh theaghlaichean gu ionnsachadh còmhla san dachaigh tro chom-pàirteachasan agus iomairtean, a’ gabhail a-steach Foglam Alba, Comann nam Pàrant is Stòrlann, Fèisean nan Gàidheal agus e-sgoil. • Brosnachadh cleachdadh air goireasan ionnsachaidh Gàidhlig sna mheadhanan agus air-loidhne, a’ gabhail a- steach SpeakGaelic, LearnGaelic, GoGaelic, Gàidhlig do Phàrantan, Duolingo, agus goireasan cànain eile. • Cruthachadh ghoireasan, a’ gabhail a-steach gheamannan agus stuthan foghlaim, gus ionnsachadh na Gàidhlig san dachaigh a dhèanamh nàdarrach, tlachdmhor, agus taiceil don eòlas an lùib GME. • Beachdachadh air rannsachadh agus fianais a tha ri fhaotainn, toirt taic do theaghlaichean le bhith a’ cleachdadh Gàidhlig san dachaigh, gu h-àraid ma tha clann aca ann am FMG. Bho fhoillseachadh a’ phlana seo agus tro bheatha a’ Phlana. Mar a tha ri fhaotainn agus air fhoillseachadh. Foghlam is Ionnsachadh Ann an Gnothachas agus Leasachadh Àite, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Leudachadh ghnìomhachdan ionnsachaidh inbheach is teaghlaich co-cheangailte ri cruth-tìre Gàidhlig Pheairt is Cheann Rois, a’ leasachadh ghoireasan ionnsachaidh ruigsinneach agus cothroman treòraichte air a’ bhlàr a- muigh, a’ gabhail a-steach slighean didseatach. • Solarachadh trèanadh do stiùirichean agus saor-thoilich ann an cuairtean ionnsachaidh a tha treòraichte air a’ bhlàr a-muigh agus a tha cuimsichte air ar cruth-tìre Ghàidhlig. Bho fhoillseachadh a’ phlana seo agus tro bheatha a’ Phlana. Targaid: 4 gnìomhachdan sa bhliadhna Trèanadh ga thabhann aon uair sa Foghlam is Ionnsachadh Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh
Page 19
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 19 bhliadhna fad beatha a’ Phlana. Bidh sinn ag adhartachadh cleachdadh na Gàidhlig, a faicsinneachd agus a h-inbhe, gus a dèanamh na pàirt amalaichte den bheatha làitheil nar sgìre. Obraichidh sinn gus ìomaigh nas deimhinniche don Ghàidhlig a chruthachadh agus àite nas cudromaiche a thoirt dhi sa bheatha chultaraich ann an Alba, a’ dèanamh cinnteach às a seasmhachd làidir san àm ri teachd. Tha Comhairle Pheairt is Cheann Rois air oidhirpean a chur an gnìomh gus dèanamh cinnteach à ìomhaigh is pròifil nas dearbhaiche don Ghàidhlig san sgìre agus air a taobh a-muigh, a’ gabhail a-steach obair com-pàirteachais le buidhnean coimhearsnachd agus buidhnean poblach eile leithid ùghdarrasan ionadail air a’ chosta an ear, far a bheil obair agus gnìomhachd bhuidhnean air a roinn agus air adhartachadh ann an oidhirp air leantainn a’ neartachadh na coimhearsnachd Gàidhlig sa cheàrnaidh seo de dh’Alba. Fhuair pròifil na Gàidhlig taobh a-staigh Comhairle Pheairt is Cheann Rois taic mhòr tro aoigheachd a thoirt don Mhòd Nàiseanta Rìoghail san Dàmhair 2022, a’ faicinn bhuannachdan eaconamach a’ tighinn am follais. Tha sinn ag obair gu dlùth le ar com-pàirtichean Bhuidhnean air Astar agus tha obair air a choileanadh o chionn ghoirid le Live Active Leisure a thaobh ath-thòiseachadh air iomain san sgìre do chlann agus do dhaoine òga, a thuilleadh air obair le Cultar PK air an stoc a tha ri fhaotainn tro na leabharlannan ionadail uile, a’ gabhail a-steach raon farsaing de e-leabhraichean ann an Gàidhlig a tha dìreach air an cur ris an stoc tro thaic bho Chomhairle Pheairt is Cheann Rois. Ann am Foghlam is Ionnsachadh, tha dàimhean math againn le dà bhuidheann ionadail de Chomann nam Pàrant agus sinn ag obair còmhla ann an adhartachadh agus taic do sgoiltean. Tha clasaichean ionnsachaidh Gàidhlig gan tabhann do phàrantan chloinne ann am FMG cuideachd. Tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ga adhartachadh air an làraich-lìn agus ann am fiosan reachdail a thuilleadh air suirbhidhean agus ceisteachain phàrantail. Tha buill thaghte air fàilte a chur air na leasachaidhean as ùire ann an Gàidhlig o chionn ghoirid agus tha na pàrtaidhean poilitigeach uile air an taic a thaisbeanadh, a’ gabhail a-steach ainmeachadh air Tosgaire Gàidhlig bho am measg nam ball thaghte. Tha sinn air a bhith soirbheachail ann am fàs ar sgioba-obrach fhìn agus leanaidh sinn air adhart a’ gabhail ris a’ mhodh-obrach sin, a’ cruthachadh chothroman do mhuinntir na coimhearsnachd gu a bhith beò agus ag obair ann an raon dem beatha a tha ròghnachail dhaibh. Tha sinn air dealas a thaisbeanadh do dh’ìomhaigh agus pròifil làidir is deimhinneach don Ghàidhlig far a bheil i air a meas luachmhor agus na stòras don bhuidheann agus do ar coimhearsnachdan, agus bidh seo na bhunait air ar ro- innleachd adhartachaidh is conaltraidh. Adhartachadh Gàidhlig
Page 20
Plana Gàidhlig 2024-29 20 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Ann an Conaltraidhean, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Taisbeanadh na teachdaireachd gu bheil sinn a’ cur fàilte air conaltradh poblach ann an Gàidhlig. Air an làraich-lìn tro mheadhanan sòisealta ho bhuileachadh a’ phlana seo. Planadh Ro- innleachdail, Daoine agus Coileanadh Foghlam is Ionnsachadh Le Teaghlaichean, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Adhartachadh ionnsachadh na Gàidhlig am measg chloinne, dhaoine òga agus an teaghlaichean, le bhith a’ togail air goreasan a tha a’ toirt taic do ionnsachadh na Gàidhlig. Bho bhuileachadh a’ phlana seo agus gach bliadhna às dèidh sin. Foghlam is Ionnsachadh Ann am Foghlam, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Adhartachadh agus a’ togail air obair bhuidhnean eagraichte agus buidhnean eile a tha gu gnìomhach a’ cur taic ri luchd-teagaisg, daoine òga agus pàrantan ann am foghlam Gàidhlig, a’ gabhail a-steach Stòrlann, Sabhal Mòr Ostaig, e-Sgoil, Fèisean nan Gàidheal, Comann nam Pàrant, FilmG, Foghlam Alba agus buidhnean nàiseanta le uallach airson GME agus GLE. • Fuireach aithnichte mu rannsachadh a thaobh leasachadh na Gàidhlig. • Foillseachadh faotainneachd Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig sna pàipearan-naidheachd ionadail agus air an làraich-lìn againn. • Cur an gnìomh sheiseanan fiosrachaidh cunbhalach do phàrantan Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig san amharc, a’ toirt seachad stiùireadh air na roghainnean a tha rim faotainn. • Àrach seasamh dheimhinneach is in-ghabhalach a dh’ionnsaigh Gàidhlig ann an coimhearsnachdan sgoile, a’ Bho fhoillseachadh a’ phlana seo agus gach bliadhna às dèidh sin le sgoiltean agus teaghlaichean. Leantain a’ foillseachadh FMG agus aig amannan clàraidh. Bho fhoillseachadh a’ phlana seo agus dà uair sa bhliadhna thar beatha a’ phlana. Foghlam is Ionnsachadh Planadh Ro- innleachdail, Daoine agus Coileanadh
Page 21
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 21 brosnachadh misneachd am measg chloinne agus dhaoine òga. Ann an Leasachadh Buidheannail agus Planadh Sgioba-obrach, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Adhartachadh dhreuchdan-beatha a tha a’ cur luach air sgilean Gàidhlig agus a’ togail mothachadh do phreantasachdan, prògraman trèanaidh, agus slighean dhreuchdan-beatha ann an Gàidhlig gus a’ mhargaid obrach Ghàidhlig a leudachadh. • Co-obrachadh le buidhnean airson planadh agus taic do thachartasan a tha a’ taisbeanadh dhreuchdan co- cheangailte ri Gàidhlig. • Amalachadh eòlas air Plana Gàidhlig an ùghdarrais ionadail agus cothroman trèanaidh a thaobh inntrigeadh luchd-obrach ùr. • Gabhail a-steach Gàidhlig mar sgil riatanach no ion- mhiannaichte ann an tuairisgeulan obrach co-cheangailte ri lìbhrigeadh a’ Phlana Ghàidhlig. • Coileanadh in-sgrùdaidhean air sgilean Gàidhlig agus feumalachdan trèanaidh. • Solarachadh trèanadh mothachaidh don Ghàidhlig do luchd-obrach agus buill thaghte. • Taisbeanadh spèis co-ionnan do Ghàidhlig agus Beurla ann an seirbheisean agus goireasan dà-chànanach, a tha ag adhartachadh sheirbheisean Gàidhlig. Tachartasan adhartachaidh is dhreuchdan gach bliadhna bliadhnail aig roghainn cùrsa agus aig amannan nuair a tha daoine òga a’ beachdachadh air cinn-uidhe às dèidh sgoile. Fiosrachadh inntrigidh ron Fhaoilleach 2025. Sgrùdadh bliadhnail air sgilean Gàidhlig san Lùnastal thar beatha a’ Phlana. Trèanadh mothachaidh bliadhnail bho bhuileachadh a’ phlana seo. Foghlam is Ionnsachadh Planadh Ro- innleachdail, Daoine agus Coileanadh Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh Laghail agus Riaghladh Ann an Coimhearsnachdan, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Cur taic ri stèidheachadh air buidhnean agus lìonraidhean coimhearsnachd le ùidhean co-roinnte ann an adhartachadh Gàidhlig. Lìonraidhean do bhuidhnean Gàidhlig ron Lùnastal 2024 Foghlam is Ionnsachadh
Page 22
Plana Gàidhlig 2024-29 22 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. • Co-obrachadh gus Iomain a chur an aithne a-rithist ann an coimhearsnachdan Comhairle Pheairt is Cheann Rois agus taic a thoirt do sheiseanan Iomain ann am Bun-sgoil Goodlyburn. • Adhartachadh Cròileagain agus Bookbug Gàidhlig do theaghlaichean uile le clann fo aois chòig bliadhna. • Cruthachadh Fòram Coimhearsnachd Gàidhlig ann am Peairt is Ceann Rois. • Neartachadh faicsinneachd na Gàidhlig taobh a-staigh ar coimhearsnachd. • Leantainn air adhart le neach-labhairt agus tosgaire Gàidhlig airson cùisean na Comhairle. Iomain ri thoirt a- steach a-rithist ron Lùnastal 2024. Fòram coimhearsnachd Gàidhlig ron Lùnastal 2024. Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh Ann an Gnothachas agus Leasachadh Àite, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Adhartachadh phròiseactan a tha a’ saidhbhreachadh agus a’ cumail suas Gàidhlig, a’ brosnachadh misneachd luchd-cleachdaidh na Gàidhlig. • Adhartachadh Ro-innleachd Turasachd Ghàidhlig VisitScotland gu com-pàirtichean agus taobh a-staigh Comhairle Pheairt is Cheann Rois. • Leasachadh acainn agus iùl do ghnothachasan ionadail, a’ gabhail a-steach na roinne turasachd is aoigheachd, mu bhuannachdan an lùib cleachdadh na Gàidhlig. • Adhartachadh Gàidhlig mar mhaoin eaconamach agus buannachd do ghnothachasan, iomairtean sòisealta, agus an t-ùghdarras ionadail. Cuimsichidh sinn air turasachd chultarach, gnìomhachas bìdh is dibhe, agus modhan- obrach seasmhach a thaobh stiùireadh fearainn agus stòras ath-nuadhachail. Togail air agus adhartachadh na Ro-innleachd Turasachd Nàiseanta bho fhoillseachadh. Leasachadh acainn agus stuthan adhartachaidh ron Dùbhlachd 2024, ga ùrachadh gach bliadhna thar beatha a’ Phlana. Ann an Ealain, Cultar agus Dualchas, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Co-obrachadh le Bòrd na Gàidhlig agus Alba Chruthachail gus ealain is cultar na Gàidhlig adhartachadh. • Obrachadh a dh’ionnsaigh aoigheachd do Dhuaisean FilmG ann am Peairt. Aoigheachd do FilmG ro 2028. Prògram bliadhnail de thachartasan Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh
Page 23
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 23 • Co-obrachadh le buidhnean ealain ionadail gus prògram bliadhnail de thachartasan Gàidhlig a leasachadh. bho fhoillseachadh a’ Phlana. Foghlam is Ionnsachadh Le Com-pàirtichean , bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Co-obrachadh le ùghdarrasan poblach eile aig a bheil plana Gàidhlig gus lìonra airson co-ghnìomhan is co- ghealltanasan a stèidheachadh. • Adhartachadh nan cleachdaidhean math aig Comhairle Pheairt is Cheann Rois ann an Gàidhlig gu fòraman nàiseanta. • Ath-stèidheachadh Buidheann Roinneil a’ Chosta an Ear gus goireasan agus cleachdaidhean math a cho-roinn agus co-obrachadh air gnìomhan coitcheann. Lìonra de bhuidhnean poblach is Buidheann a’ Chosta an Ear a stèidheachadh ron Dàmhair 2024, agus coinneachadh dà uair sa bhliadhna às dèidh sin rè beatha a’ phlana seo. Foghlam is Ionnsachadh Ann am Buileachadh agus Sgrùdadh a’ Phlana, bidh sinn ag / a’: Raointean-ama Raointean Ceannardais Ro-innleachdail • Stèidheachadh agus cumail suas Buidheann Stiùiridh a’ Phlana Ghàidhlig le riochdachadh bho roinnean Comhairle buntainneach. Ron Lùnastal 2024 agus dà uair sa bhliadhna às dèidh sin thar beatha a’ Phlana. Foghlam is Ionnsachadh Planadh Ro- innleachdail, Daoine agus Coileanadh Eaconamaidh, Leasachadh agus Planadh Seirbheisean Seilbheachd Seirbheisean Luchd- cleachdaidh is Didseatach. Laghail is Riaghladh
Page 24
Plana Gàidhlig 2024-29 24 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Clàr-ama Bidh am Plana Gàidhlig seo gnìomhach airson còig bliadhna bho 2024 gus an tèid plana ùr a leasachadh. Sgaoileadh a’ Phlana Bidh ar Plana Gàidhlig air fhoillseachadh air an làraich-lìn againn ann an Gàidhlig agus Beurla, le lethbhreacan pàipeir rim faotainn nar n-oifisean poblach agus leabharlannan ionadail. Thèid lethbhreacan a sgaoileadh gu ar Buidhnean air Astar (ALEOan), com-pàirtichean planaidh coimhearsnachd, cunnradairean, buidhnean Gàidhlig agus luchd-ùidhe eile. Bidh am Plana ruigsinneach do ar cosnaichean tron eadra-lìon, agus thèid foillseachadh air a’ phlana a dhèanamh follaiseach tro mheadhanan sòisealta agus brathan naidheachd. Rèiteachaidhean Rianachdail do Bhuileachadh ar Plana Gàidhlig Aon uair ’s gum bi am Plana seo air aontachadh leis an Àrd-Sgioba Stiùiridh, Buill Thaghte Comhairle Pheairt is Cheann Rois, Ministearan an h-Alba agus Bòrd na Gàidhlig, bidh e gu h-oifigeil na phoileasaidh aig Comhairle Pheairt is Cheann Rois. Bidh dleastanas air an Stiùiriche Ro-innleachdail Foghlaim is Ionnsachaidh airson gealltanasan a’ phlana a choileanadh, le ùr-fhiosrachadh cunbhalach ga sgaoileadh do ar coimhearsnachdan agus luchd-obrach mu adhartas ar Plana Gàidhlig. Goireasachadh ar Plana Thèid na goireasan riatanach don phlana seo a riarachadh bho bhuidseatan làithreach Comhairle Pheairt is Cheann Rois. Bidh sinn cuideachd a’ sireadh taic ionmhasail bho bhuidhnean air an taobh a-muigh, a’ gabhail a-steach Bòrd na Gàidhlig agus Tabhartasan Sònraichte Foghlam Gàidhlig aig Riaghaltas na h-Alba. Sgrùdadh agus Buileachadh ar Plana Tha an trìtheamh Plana Gàidhlig againn a’ còmhdach na h-ùine bho 2024 gu 2029. Bidh Buidheann Stiùiridh Gàidhlig, a’ gabhail a-steach riochdairean bho Raointean Ceannardais Ro-innleachdail den Chomhairle, a’ coinneachadh dà uair sa bhliadhna gus gnìomhan a cho-òrdanachadh, adhartas a stiùireadh, agus gnìomhachadh a’ phlana a luachadh. Bidh sinn gu gnìomhach a’ gabhail a-steach luchd-cleachdaidh, com- pàirtichean agus luchd-ùidhe, a’ sireadh an ais-fhiosrachaidh agus na h-in-sheallaidhean aca mun adhartas againn. Earrann C: Buileachadh agus Sgrùdadh
Page 25
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 25 Sgrùdar am plana tro na pròiseasan planaidh ro-innleachdail den Bhuidseat agus Planaichean Seirbheis againn agus ar n-Aithisgean Coileanaidh Bliadhnail. Bidh gnìomhachdan sgrùdaidh a’ gabhail a-steach na leanas: • Coinneamhan Buidheann Stiùridh dà uair sa bhliadhna le geàrr-chunntasan gan sgaoileadh • Co-obrachadh le buill thaghte a tha a’ cumail sùil air Gàidhlig • Aithisgean bliadhnail do Chomataidh Theaghlaichean is Ionnsachaidh na Comhairle • Aithisgean gu fòraman Gàidhlig ionadail • Aithisgean gach dàrna bliadhna gu an Àrd-Sgioba Stiùiridh agus Stiùirichean Ro-innleachdail na Comhairle • Aithisg bhliadhnail gu Bòrd na Gàidhlig • Fiosrachadh air ais bho shuirbhidhean, ceisteachain, agus luachaidhean chùrsaichean • Measaidhean air an taobh a-muigh Ag Obair le Com-pàirtichean is Buidhnean air an Taobh A-muigh Tha Comhairle Pheairt is Cheann Rois a’ toirt aithne do chudromachd chom-pàirteachasan ann an adhartachadh a’ phlana seo taobh a-staigh ar coimhearsnachdan agus seachad orra. Leanaidh sinn ag obrachadh le buidhnean ionadail agus nàiseanta gus cothroman Gàidhlig a bhrosnachadh taobh a-staigh Pheairt is Cheann Rois. Tha com-pàirtichean ionadail a’ gabhail a-steach Cultar Pheairt is Cheann Rois, Colaiste Pheairt UHI, Ealain Horsecross, Taigh-dhealbh Birks, PKAVS, Live Active Leisure, agus na buidhnean coimhearsnachd ionadail air a bheil iomradh sa phlana seo. Aig ìre nàiseanta, obraichidh sinn le Visit Scotland, Àrainneachd Eachdraidheil Alba, Dualchas Nàdair na h- Alba agus Leasachadh Sgilean Alba, ag ùisneachadh ar ceanglaichean ionadail le com-pàirtichean planaidh coimhearsnachd. Tha sinn a’ planadh cuideachd air co-obrachadh le buidhnean Gàidhlig nàiseanta leithid Bòrd na Gàidhlig, An Comunn Gàidhealach, Comunn na Gàidhlig, Fèisean nan Gàidheal, agus MG ALBA. A thuilleadh air sin, togaidh sinn dàimhean le ùghdarrasan poblach eile, le bhith ag / a’: • Com-pàirteachadh ann an Lìonra nan Ùghdarrasan Poblach Gàidhlig (GLAN) agus am Buidheann Sgrùdaidh Ionnsachadh is Leasachadh Coimhearsnachd don Ghàidhlig. • Com-pàirt a ghabhail ann an lìonra roinneil Taobh Tatha agus a’ Chosta an Ear, a’ gabhail a-steach Comhairle Fhìobha, Comhairle Dhùn Dè, Comhairle Aonghais agus Comhairle Baile Obar Dheathain.
Page 26
Plana Gàidhlig 2024-29 26 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan.
Page 27
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 27 Uallach Iomlan Tha an t-Àrd-Oifigear a tha cunntachail airson stiùireadh air ullachadh, lìbhrigeadh agus sgrùdadh Plana Gàidhlig Comhairle Pheairt is Cheann Rois, mar a leanas: Stiùiriche Ro-innleachdail Foghlam is Ionnsachadh Comhairle Pheairt is Cheann Rois 2 Sràid Àrd Peairt PH1 5PH Fòn: 01738 475000 Obrachadh bho Latha gu Latha Airson cheistean sam bith a thaobh obrachadh a’ phlana bho latha gu latha, cuiribh fios gu: Manaidsear Leasachaidh Gàidhlig Foghlam is Ionnsachadh Comhairle Pheairt is Cheann Rois 2 Sràid Àrd Peairt PH1 5PH Post-d: gaelic@pkc.gov.uk Fios Conaltraidh
Page 28
Plana Gàidhlig 2024-29 28 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Bha Dreachd Plana Gàidhlig Comhairle Pheairt is Cheann Rois a-muigh airson co-chomhairleachadh poblach airson ùine de 4 seachdainean bhon 7 Lùnastal 2023 gu 31 Lùnastal 2023. Bha am Plana ri fhaotainn tro Ionad Co-chomhairleachaidh nàiseanta Comhairle Pheairt is Cheann Rois air-loidhne, agus thug àireamh bheag am beachdan air a’ cho-chomhairleachadh seachad ann an sgrìobhadh. Thàinig iomlan de 57 freagairtean a-steach don dreachd Plana Gàidhlig. Chaidh faighneachd do dhaoine……..Dè an ìre gu bheil thu ag aontachadh no ag easaontachadh leis na h- aithrisean a leanas mun Phlana Ghàidhlig? 54% 14% 12% 12% 2% 2% 2% 2% 0% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% Neach-còmhnaidh Pheairt is Cheann Rois Foghlamaiche Gàidhlig Pàrant sgoileir ann am Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig in Gaelic Medium Education Eile/ Gun Fhreagairt (A' gabhail a-steach Inbhich Ionnsachaidh agus Pàrant sgoileir ann am… Riochdaire buidhinn Gàidhlig Riochdaire buidhinn far a bheil Gàidhlig ga cleachdadh/luachaichte Riochdaire gnothachais stèidhichte ann am PKC Cosnaiche Comhairle (seach foghlamaichean) Sgoilear ann am Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig Toraidhean na Suirbhidh Co-chomhairleachaidh Phoblaich Toraidhean na Suirbhidh Co-chomhairleachaidh Phoblaich
Page 29
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 29 Chaidh faighneachd do dhaoine……..Dè nach eil air a ghabhail a-steach gu làithreach sa Phlana? B’ e na cuspairean as cumanta a thàinig am bàrr: • Gealltanas nas làidire agus slighe shoilleir airson Gàidhlig ionnsachadh do dh’inbhich sna coimhearsnachdan agus luchd-obrach. • Chaidh beagan de bheachdan àicheil timcheall leasachadh Gàidhlig san fharsaingeachd fhaighinn bho luchd-freagairt. Chaidh faighneachd do dhaoine ………..A bheil molaidhean sam bith agad mu dheidhinn mar a dh’fhaodadh sinn ar plana a leasachadh? B’ e na cuspairean as cumanta a thàinig am bàrr: • Targaidean nas soilleire. • Barrachd chothroman ionnsachaidh do dh’inbhich. • Conaltradh nas fheàrr agus togail mothachadh do ghnìomhachdan Gàidhlig faisg air làimh m.e. Dùn Dè. • Beachdachadh air aon làraich agus leantaileachd solair do fhoghlam Gàidhlig 0-18. Chaidh faighneachd do dhaoine ……tuilleadh bheachdan mun Phlana. B’ e na cuspairean as cumanta a thàinig am bàrr: 51% 53% 39% 38% 6% 24% 35% 38% THA AM PLANA FURASTA A LEUGHADH. THA MI A' TUIGSINN FAR A BHEIL MI A' FREAGAIRT SA PHLANA. THA AM PLANA A' CÒMHDACH NAN CÙISEAN SA BHEIL ÙIDH AGAM. THA AM PLANA A' NOCHDADH NAM PRÌOMHACHASAN CEART DON GHÀIDHLIG ANN AM PEAIRT IS CEANN ROIS AM PLANA GÀIDHLIG Aontachadh Easaontachadh
Page 30
Plana Gàidhlig 2024-29 30 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. • Barrachd chothroman do dh’inbhich agus buill nas sine sa choimhearsnachd againn, air Gàidhlig a chleachdadh agus ionnsachadh. • Chaidh beagan de bheachdan àicheil timcheall leasachadh Gàidhlig san fharsaingeachd fhaighinn bho luchd-freagairt. • Barrachd eòlasan is com-pàirt coimhearsnachd. Solar Tràth-Ionnsdachaidh agus Cùram-chloinne ann am Peairt is Ceann Rois Làrach Sgoil Aireamh Sgoilearan 2023/24 Obar Pheallaidh Acadamaidh Bhraghad Albainn (Bun-sgoil) 9 Peairt Bun-sgoil Goodlyburn Air a phlanadh gu fosgladh ann an 2023/24 Solar Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ann an Comhairle Pheairt is Cheann Rois Làrach Sgoil / Ionad Obar Pheallaidh Acadamaidh Bhraghad Albainn (Bun-sgoil) 18 Acadamaidh Bhraghad Albainn (Àrd-Sgoil) 11 Peairt Bun-sgoil Goodlyburn 26 Acadamaidh Pheairt 9 Cànanan 1+2 – Solar Gàidhlig sna Bun-sgoiltean ann am Peairt is Ceann Rois Fiosrachadh Staitistigeach air Foghlam Gàidhlig Is Tràth- Ionnsachadh ann an Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Page 31
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 31 Làrach Àireamh Sgoilearan 2023/24 Gàidhealtachd Siorrachd Pheairt – Sgoil Rìoghail Dhùn Chailleann, Bun-sgoil Ghleann Lìomhainn, Bun-sgoil Bhlàr Athaill, Bun-sgoil Cheann Loch Rainich, Àrd-Sgoil Bhaile Chloichridh (Bun-sgoil), Acadamaidh Bhraghad Albainn (Bun-sgoil). Timcheall air 600 Gàidhlig (Luchd-ionnsachaidh) Àrd-Sgoil Larach Àireamh Sgoilearan 2023/24 Acadamaidh Bhraghad Albainn (Àrd-Sgoil) 119 Acadamaidh Pheairt 15
Page 32
Plana Gàidhlig 2024-29 32 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. Tha Comhairle Pheairt is Cheann Rois a’ fastadh an luchd-obrach a leanas, no a’ trusadh gu dreuchdan, far a bheil sgilean Gàidhlig air am meas riatanach no ion-mhiannaichte. Dreuchd Àireamh Luchd-obrach Riatanach / Ion- mhiannaichte Stiùiriche Cròileagain Ghàidhlig 2 Riatanach Cuidiche Croileagain Ghàidhlig 2 Riatanach Gnìomhaiche Tràth-Leanabas Gàidhlig 2 Riatanach Tidsear Bun-sgoile tro Mheadhan na Gàidhlig 6 Riatanach Cuidiche Taic Sgoilearan Gàidhlig 2 Riatanach Tidsear Àrd-Sgoile Gàidhlig 4 Riatanach Prìomh Thidsear Chànanan (Gàidhlig) 2 Ion-mhiannaichte Fiosrachadh Staitistigeach air Luchd-labhairt Gàidhlig taobh a-staigh Comhairle Pheairt Is Cheann Rois
Page 33
Plana Gàidhlig 2024-29 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh beatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 33 0 1 2 3 4 5 6 7 Luchd-obrach Riatanach/Ion-mhiannaichte do gach Dreuchd Àireamh Luchd-obrach (Riatanach) Àireamh Luchd-obrach (Ion-mhiannaichte) Cuidiche Phròiseactan Gàidhlig 1 Ion-mhiannaichte Manaidsear Leasachaidh Gàidhlig 1 Riatanach Oidean Ionnsachaidh Gàidhlig do dh’Inbhich 3 Riatanach Àireamh Iomlan de Luchd- obrach 25
Page 34
Plana Gàidhlig 2024-29 34 Sgìre Pheairt is Cheann Rois far am bi deagh bheatha aig gach neach, saor bho bhochdainn agus neo-ionannachdan. 20% 20% 16% 12% 40% 21% 25% 18% 18% 35% Toraidhean na Suirbhidh Tuigsinn Gàidhlig Labhairt Gàidhlig Leughadh Gàidhlig Sgrìobhadh Gàidhlig Nochdadh ùidh ann an ionnsachadh gus Gàidhlig a labhairt Nochdadh ùidh ann an ionnsachadh gus Gàidhlig a leughadh 's a' sgrìobhadh Nochdadh ùidh ann an cleachdadh na Gàidhlig nan obair Nochdadh ùidh ann an cleachdadh na Gàidhlig nan coimhearsnachd Den bheachd gum biodh Gàidhlig buannachdail do an dreuchd agus an obair aig PKC (THA) Den bheachd gum biodh Gàidhlig buannachdail do an dreuchd agus an obair aig PKC (MÌ-CHINNTEACH) Chaidh suirbhidh luchd-obrach a choileanadh ann an 2023 air Gàidhlig taobh a-staigh Comhairle Pheairt is Cheann Rois. Fhreagair àireamh iomlan de 217 bhuill de luchd-obrach. Tha na toraidhean air an taisbeanadh sa chlàr gu h-ìosal.